Historia

HISTORIA, TRADYCJE I WSPÓŁCZESNOŚĆ 13 ELBLĄSKIEGO PUŁKU PRZECIWLOTNICZEGO

W ramach 16 Dywizji Zmechanizowanej Rozkazem Ministra Obrony Narodowej nr 092/50 z dnia 01.09.1950 r. powstał w Elblągu 13 dywizjon artylerii przeciwlotniczej. Pierwszym dowódcą został mjr Kazimierz PUNDYK.

Początkowo jednostka była wyposażona w armaty przeciwlotnicze 85 mm i 37 mm. W 1960 roku jednostkę przezbrojono w armaty przeciwlotnicze 57 mm (S-60), które eksploatowano do 1986 roku. Na przełomie 86 – 87 roku pułk otrzymał nowe zestawy rakietowe małego zasięgu „KUB”. Natomiast armaty przeciwlotnicze S-60 przekazano do innych jednostek OPL POW. W 1984 roku w ramach restrukturyzacji pułku utworzono dplot wyposażony w armaty S-60.

Dnia 5 listopada 1961 roku jednostka otrzymała swój pierwszy sztandar bojowy ufundowany przez społeczeństwo Elbląga, który wręczył w imieniu Rady Państwa dowódca 16 Dywizji Pancernej gen. bryg. Eugeniusz MOLCZYK. Sztandar przyjął dowódca jednostki kpt. Józef ŁADYŃSKI. W 1968 r na podstawie zarządzenia Szefa Sztabu POW nr 060 z dnia 13.10.1967 roku 13 daplot. został rozwinięty w pułk artylerii przeciwlotniczej.

W roku 1992 w uznaniu zasług dla miasta i regionu zgodnie z uchwałą Rady Miasta Elbląga decyzją Ministra Obrony Narodowej nr 68/MON z dnia 29 sierpnia 1992 r. pułk otrzymał wyróżniającą nazwę „Elbląski” ( 13 Elbląski Pułk Przeciwlotniczy).

W dniu 3 września 1994 pułk otrzymuje nowy sztandar bojowy, który w imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wręczył Dowódca Wojsk Obrony Przeciwlotniczej gen. dyw. dr Tadeusz JAUER. Sztandar przyjął dowódca jednostki płk Andrzej MATUSZAK.

Szczególne osiągnięcia 13 pułku przeciwlotniczego w okresie pokojowej działalności notowane są od momentu formowania jednostki, która przystąpiła do intensywnego szkolenia na armatach przeciwlotniczych 85 mm, kończąc w 1951 roku w pierwszej zimowej szkole ognia strzelaniem sprawdzającym na OC Wicko uzyskując ogólną ocenę bardzo dobrą.
Kolejnym ważnym wydarzeniem dla jednostki był rok, 1972 w, którym to pododdziały pułku wzięły udział w ćwiczeniu pod kryptonimem „STYCZEŃ 72” prowadzonym przez Ministra Obrony Narodowej uzyskując ocenę bardzo dobrą. W tym też roku za całokształt szkoleniowo-wychowawczy pułk został wymieniony w Dyrektywie Ministra Obrony Narodowej jako przodujący w Wojsku Polskim.

W roku 1973 ponownie pułk wziął udział w ćwiczeniu „KRAJ 73” prowadzonym na szczeblu Wojska Polskiego, podczas, którego to jednostka otrzymała zadanie osłony przeciwlotniczej na rzece Wiśle pod miejscowością Tczew. Pułk za udział w ćwiczeniu uzyskał ocenę bardzo dobrą.
W 1985 pułk uczestniczył w ramach 16 Kaszubskiej Dywizji Pancernej w międzysojuszniczym ćwiczeniu pod kryptonimem „PRZYJAŹŃ 85”. Pułk otrzymał zadanie osłony przeciwlotniczej przeprawy wojsk 16 KDPanc. Za udział w tym ćwiczeniu pułk uzyskał ocenę bardzo dobrą.
W kolejnym roku tj. 1986 pułk wziął udział w prowadzonym ćwiczeniu „TARTAN 86” prowadzonym przez Dowódcę Pomorskiego Okręgu Wojskowego. Pułk w tym ćwiczeniu otrzymał zadanie osłony przeprawy na rzece Odrze w rejonie Kostrzynia.
Jednostka ponownie otrzymała ocenę bardzo dobrą.

W 1989 r. pułk przygotowywał się do pierwszych strzelań bojowych z zestawów rakietowych „KUB”. Po pierwszym okresie szkolenia pułk został poddany kontroli, którą przeprowadzili oficerowie Szefostwa Wojsk OPL WP. W ramach tej kontroli sprawdzono dowódców baterii startowych i stacji radiolokacyjnych oraz operatorów SSWN, którzy wykonali strzelanie szkolne na ocenę bardzo dobrą. Oficerowi prowadzący kontrolę uznali w/w za najlepszych na szczeblu WOPL.
W 1994 r. po raz pierwszy pułk odbył strzelanie bojowe z zestawów rakietowych „KUB” na OC Ustka gdzie uzyskał ocenę bardzo dobrą i został wyróżniony w rozkazie specjalnym Dowódcy Warszawskiego Okręgu Wojskowego. Do najbardziej wyróżniających się pododdziałów należały 1bs dowodzona przez kpt. Marka POLITOWSKIEGO i 2bs dowodzona przez kpt. Waldemara CZAPIEWSKIEGO. W kolejnych latach tj. 1995 i 1996 pułk został wyróżniony w rozkazie Dowódcy Warszawskiego Okręgu Wojskowego.

W 1996 roku zgłoszono najcenniejszy projekt wynalazczy w WOW i następnie w WP pod nazwą „Modernizacja urządzenia do hermetyzacji rakiet 3-MQ ME/M-3-E w pojemnikach K-5P-A i przedłużenia ich niezawodności”. Powyższy projekt został uznany za najlepszy na szczeblu WP.Twórcą tego projektu był kpt. Marian PIŁAT.
W 2000 roku pułk uczestniczył w ćwiczeniu dowódczo – sztabowym połączonym ze strzelaniem bojowym pk. „JANTAR-2000’, z którego to otrzymał ocenę bardzo dobrą. W historii pułku było to już trzecie strzelanie bojowe, a zarazem szczególne ze względu na obchody 50 lecia istnienia pułku.

W trzeciej dekadzie października kadra pułku zdawała egzaminy ze szkolenia ogólnowojskowego i bojowego przed Inspekcją Sił Zbrojnych RP pod kierownictwem gen. bryg. Józefa BARANOWSKIEGO. Podczas prowadzonej kontroli sprawdzono utrzymanie sprzętu bojowego, technicznego oraz działalność szkoleniowo – wychowawczą, a także działalność sztabową pułku.
Egzaminujący oficerowie wystawili 13pplot ocenę dobrą, jako najwyższą w śród kontrolowanych jednostek Wojska Polskiego w 2000 r.

Na dorocznej odprawie rozliczeniowo – zadaniowej kierowniczej kadry Wojsk Lądowych w dniu 15 grudnia 2000r. Dowódca Wojsk Lądowych gen. dyw. Edward PIETRZYK za osiągnięcia najlepszych wyników w realizacji zadań wyróżnił 13 elbląski pułk przeciwlotniczy dyplomem uznania i ryngrafem wojsk lądowych.

W kolejnym roku tj. w czerwcu 2001r. zgodnie z zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego WP nr 075/org./P5 z 5 maja 2001r. w ramach realizacji 6. letniego planu restrukturyzacji Sił Zbrojnych, 13 pplot przeszedł na strukturę dywizjonową oraz dokonał zmiany strukturalnej sztabu i logistyki pułku dostosowując się do standardów NATO. W nowej strukturze pułk przyjął z różnych jednostek W Ląd. ponad 150 żołnierzy zawodowych, w tym liczny zastęp kadry przeciwlotniczego rozformowanego 55pułku przeciwlotniczego stacjonującego w Szczecinie Podjuchach.

Dowódcami dywizjonów w nowej strukturze zostali: 1 dplot mjr dypl. Janusz WÓJCIK i 2dplot mjr mgr Marek GRZELAK. W wyniku dalszych zmian organizacyjnych 13 pplot wraz z 16DZ został 12.10 2001r. podporządkowany Dowódcy 1 Korpusu Zmechanizowanego.
Do ważnych wydarzeń w 2001r. należy zaliczyć wizyty takie jak: wizytę przedstawicieli Armii Rumuńskiej pod dowództwem Dowódcy Wojsk Lądowych gen. broni dr. Eugena BADALANA; wizytę oficerów Bundeswehry z Dowódcą Połączonych Sztabów Europy Środkowej gen. Gotz F. E. GLIEMEROTHEM oraz w listopadzie oficerów 3 Dywizji Brytyjskiej. W trakcie pobytu delegacji żołnierze zapoznawali się z organizacją i procesem szkolenia, bazą szkoleniową oraz rejonem stacjonowania pułku.

W 2002 r. do ważniejszych osiągnięć pułku należy zaliczyć szkolenie poligonowe 2 dplot, który zaprezentował wysoki poziom wyszkolenia obsług i ich zdolności ogniowe wykonując artyleryjskie strzelania bojowe z ZU- 23 -2 na ocenę 5.

W maju 2002 r. na terenie pułku przebywały z wizytą delegacje: amerykańska z przedstawicielem Pentagonu płk. Roy PAUZARELLA na czele oraz oficerów rosyjskich pod dowództwem płk. Andreja WASILIEWICZA NIECZAJEWA dowódcy 1 DZmot. z Kaliningradu. Natomiast w dniach 3-4.09.2002 r. w ramach wymiany doświadczeń przebywała w pułku delegacja Wojsk Lądowych Łotwy z ich Dowódcą, płk. Jarisem KIUKUSEM.Wizytujący z w/w delegacji zapoznali się ze sprzętem bojowym oraz praktycznym działaniem baterii startowej wyposażonej w zestawy rakietowe małego zasięgu KUB.

Rok 2003 jest dla żołnierzy 13 pułku szczególnie ważny. W maju zakończono "kontrolę gospodarczą", której wyniki nie pozostawiają wątpliwości, że pieniądze podatników wydajemy w sposób racjonalny i efektywny. Sprzęt i infrastrukturę utrzymujemy w dobrym stanie i właściwie go eksploatujemy. Ocena 4,25 w pełni oddaje zaangażowanie żołnierzy pułku w działalność służbową.

Najważniejszym przedsięwzięciem roku jest ćwiczenie pk. ZIELONY ŚWIERK połączone ze strzelaniem rakietowym 1 dplot na OC WICKO.

W dniu 16 lipca 2005 roku obowiązki dowódcy 13 elbląskiego pułku przeciwlotniczego w Elblągu przejął od płk. dypl. Jana KANTYPOWICZA płk dypl. Roman CIEŚLIK.

W III dekadzie września 2005 r 12 żołnierzy zawodowych i zasadniczej służby wojskowej wyjechało w ramach PKW do Syrii.

W styczniu i lutym 2006 r. wielu żołnierzy zawodowych i służby nadterminowej z pułku zgłosiło się do wzięcia udziału w przygotowaniach VII zmiany Polskiego Kontyngentu Wojskowego Irak.

W 2006 r. pułk przystąpił 1 dplot. do intensywnego szkolenia przygotowując się w pierwszym etapie do realizacji głównego zadania pułku tj. odbycia strzelania bojowego w ramach czekającego ćwiczenia pk. „Tumak 06. 1 dplot rozpoczął szkolenie na przy koszarowym placu ćwiczeń wykorzystując w szkoleniu realne loty 41 eskadry lotnictwa taktycznego stacjonującej w Malborku. Pod koniec marca w pułku przebywał z grupą oficerów Szef Wojsk Obrony Przeciwlotniczej DWL płk dypl. Marian Wojciechowski w celu przeprowadzenia egzaminów dopuszczających 1 dplot do dalszego etapu szkolenia i odbycia strzelania bojowego z zestawów rakietowych KUB.
Kolejne zadanie pułk realizował poprzez udział w dniach 6– 9 marca 2006 r. grupy operacyjnej w wieloszczeblowym ćwiczeniu dowódczo – sztabowym 16 DZ pk. „ Szwoleżer 2006” prowadzonym przez Dowódcę Wojsk Lądowych gen. broni. Edwardem Pietrzykiem Sorokosza. Po zakończonym ćwiczeniu dowódca pułku za uzyskanie wysokiej oceny podziękował wszystkim uczestnikom.
W kwietniu 2006 r. 2 dplot. dowodzony przez pplk. Marka Grzelaka odbywał szkolenie na poligonie Ustka.2 i 3 bplot 2 dywizjonu zaprezentowały wysoki poziom wyszkolenia obsług i ich zdolności ogniowe wykonując artyleryjsko-rakietowe strzelania bojowe z ZU – 23 – 2 i S-2 na ocenę 5. W ramach realizacji zadań poligonowych wyróżniła się 2 bateria przeciwlotnicza dowodzona przez ppor. Borkowskiego.
15 – 19 maja 2006 r. 2 i 3bplot wzięły udział w ćwiczeniu instruktażowo-metodycznym w Bemowie Piskim pod kryptonimem „Tumak 06”. Pod czas szkolenia 2 i 3 bateria odbyły strzelanie bojowe z 23 mm armat ZU 23-2. Po zakończeniu szkolenia poligonowego na OC Orzysz 2 dplot powrócił do garnizonu, natomiast sztab, bateria dowodzenia i pododdziały logistyczne przemieściły się transportem kolejowym na OC Ustka.

Dowódcy pododdziałów l dywizjonu przeznaczyli kwiecień na przygotowanie podwładnych do szkolenia poligonowego. W dniu 19.05.2006 r. pułk przegrupował się dwoma transportami kolejowymi i jednym kołowym na OC Ustka w celu odbycia kolejnych strzelań z zestawów rakietowych małego zasięgu „KUB”. Na poligonie pododdziały przystąpiły do intensywnego szkolenia, którego końcowym egzaminem będzie odbycie strzelania rakietowego.

13 pplot w dn.7.06.2006 r. wziął udział w ćwiczeniu ze strzelaniem rakietowym p. k. „Tumak-06”. Pułk po raz drugi odbywał strzelanie dywizjonem. Na rubież ognia z 1 dplot wyszło 9 wyrzutni SW , z których w sumie zeszły 4 rakiety „KUB”. Wszystkie znalazły się w celu. Bezpośrednio po strzelaniu bojowym 13 pplot obsługiwał strzelania rakietowe sił plot Armii Czeskieji i Armii Słowackiej.

W dniu 17 lipca 2006 roku na Placu Konstytucji 3 Maja oficjalnie żegnano żołnierzy VII zmiany PKW, udających się na misję stabilizacyjną do Republiki Iraku . W ramach tych Sił 11 żołnierzy rekrutowało się z 13 pplot.. Wyjeżdżających osobiście żegnał dowódca 16 PDZ gen. dyw. Ryszarad SOROKOSZ. 13 ppłk w ramach sił stabilizacyjnych wyjechali następujący żołnierze: kpt. Witold Kortyka, kpt. Marek Brzozowski, chor. Maciej Szukiewicz, mł. chor. Michał Michałowicz, mł. chor. Grzegorz Jokś, st. sierż. Jacek Duszyński, sierż. Piotr Kondrak, sierż. Grzegorz Jarek, sież. Tomasz Murkowski, plut. Jacek Kowalski.
Miejsce stacjonowania żołnierzy VII zmiany w bazach Karballa, Al-hilla, Echo w Diwanii oraz Al-Kut.

W dniu 10 listopada 2006 r. wykonując zadania bojowe niedaleko miejscowości Al-KUT w Iraku zginął tragicznie w zasadzce terrorystycznej sierż. Tomasz MURKOWSKI. W dniu 11.11.2006 r. został pośmiertnie mianowany do stopnia starszego sierżanta. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech KACZYŃSKI, odznaczył go pośmiertnie Krzyżem Kawalerskim Orderu Krzyża Wojskowego. Ceremonia pogrzebowa w której uczestniczyli m.in. Prezydent RP Lech KACZYŃSKI, Minister Obrony Narodowej Radosław SIKORSKI, dowódca Wojsk Lądowych gen. broni Waldemar SKRZYPCZAK, odbyła się 15.11.2006 r. na cmentarzu Agrykola w Elblągu.

W dniu 09.01.2007 r. st. sierż. T. MURKOWSKI został pośmiertnie uhonorowany statuetką „Huzara”. Honorowe wyróżnienie wręczał dowódca 16 PDZ gen. dyw. dr Ryszard SOROKOSZ. Huzara odbierała żona Małgorzata z córkami Laurą i Agnieszką.

W 2007 r. 14 żołnierzy z 13 epplot wzięło udział w XXVII zmianie PKW UNDOF.

W dniu 28 kwietnia 2008 r. płk. dypl. Roman CIEŚLIK przekazał dowództwo i sztandar 13 epplot ppłk dypl. Waldemarowi CZAPIEWSKIEMU.

W dniu 11 lipca 2008 r. ppłk dypl. Waldemar CZAPIEWSKI przekazał sztandar i obowiązki dowódcy 13 Elbląskiego Pułku Przeciwlotniczego płk dypl. mgr inż. Cezaremu JANOWSKIEMU.

W dniach 04 -14.10.08r. na poligonie CPSP USTKA odbył szkolenie 2 dplot 13 epplot. W czasie poligonu dywizjonem dowodził kpt. Włodzimierz BUDZICH. W ramach kompleksowego sprawdzenia dywizjonu do strzelań bojowych, sprawdzono poziom wyszkolenia indywidualnego żołnierzy, zespołów ogniowych złożonych z kadry oraz żołnierzy służby zasadniczej, a także sprawdzono umiejętność prowadzenia ognia z dział ZU-23-2. Wszystkie zaplanowane strzelania, zarówno przygotowawcze i bojowe z ZU-23-2 zostały zrealizowane, a dywizjon uzyskał ocenę bardzo dobrą (średnia ze wszystkich strzelań 4,83).

W dniu 12.11.2008r. w Sali Tradycji 13 Elbląskiego Pułku Przeciwlotniczego odbyła się uroczystość otwarcia miejsca upamiętniającego czyn bojowy st. sierż. Tomasza MURKOWSKIEGO, uczestnika VII Zmiany PKW w Iraku, który w dniu 10.11.2006r. tragicznie zginał wypełniając swój żołnierski obowiązek. W uroczystości udział wzięli rodzice st. sierż. Tomasza MURKOWSKIEGO: Państwo Aleksandra i Jerzy MURKOWSCY z rodziną , zaproszeni przedstawiciele władz samorządowych Elbląga, dowódcy jednostek Garnizonu Elbląg, koledzy i uczestnicy VII zmiany PKW w Iraku.

W 2008r. w XVIII zmianie PKW KFOR w Kosowie brało udział 84 żołnierzy pułku.

W dniach 07- 30 stycznia 2009r. odbyło się szkolenie poligonowe na CPSP w Ustce, 2 dywizjonu przeciwlotniczego 13 Elbląskiego Pułku Przeciwlotniczego. Podczas szkolenia poligonowego żołnierze 2 dplot realizowali strzelania amunicją bojową w warunkach dziennych i nocnych. 2 dywizjonem przeciwlotniczym podczas szkolenia dowodził ppłk Krzysztof MONKIEWICZ. Wszystkie zadania ogniowe zostały wysoko ocenione przez przełożonych. Żołnierze 2 baterii przeciwlotniczej kpt Włodzimierza BUDZICHA oraz 3 baterii przeciwlotniczej kpt. Krzysztofa OLEJKOWICZA, wykazali się bardzo dobrym wyszkoleniem i znajomością artyleryjskiego rzemiosła.

W dniach od 03 do 31 marca 2009r. 13 Elbląski Pułk Przeciwlotniczy został poddany kontroli gospodarczo – finansowej. W wyniku przeprowadzonej kontroli pułk został oceniony na 4,08 (dobrze). Ocenę wystawiono na podstawie ocen uzyskanych za kontrolowane działy. 13 epplot na bardzo dobrym poziomie realizował zadania w dziale geograficznym i inżynieryjno – saperskim. W dziesięciu działach została wystawiona ocena dobra.

W dniach od 29 maja do 26 czerwca 2009r. na poligonie CPSP w Ustce pułk odbył szkolenie poligonowe zakończone VII strzelaniem bojowym. Szkolenie obejmowało szereg przedsięwzięć mających na celu zgranie systemu walki pułku, a w tym szczególnie podsystemów dowodzenia, rozpoznania i rażenia. Podczas szkolenia, 1 dywizjon przeciwlotniczy dowodzony przez ppłk Grzegorza PIETRZKIEWICZA, poddany został sprawdzianowi gotowości do strzelań bojowych, który zaliczył na ocenę bardzo dobrą i w dniu 20.06.2009r. decyzją przewodniczącego komisji DWLąd dopuszczony został do realizacji zadań ogniowych. W dniach 23-24.06.09r. wykonał ogółem 14 zadań ogniowych polegających na zwalczaniu celu powietrznego latającego na średnich wysokościach, dokonując startu 19 rakiet. Wszystkie zadania wykonano i oceniono na bardzo dobrze. W trakcie szkolenia poligonowego dowódca 13 epplot, płk dypl. mgr inż. Cezary JANOWSKI ocenił wysoko umiejętności planistyczne dowództwa i sztabu 1 dplot oraz praktyczne działanie dowództwa pododdziałów. W ramach szkolenia poligonowego zadania ogniowe wykonywał również 2 dplot dowodzony przez ppłk Krzysztofa MONKIEWICZA. Obsługa armat ZU-23-2 oraz strzelcy S-2 dowiedli swoich wysokich umiejętności oraz mistrzowskiego wyszkolenia otrzymując z prawie wszystkich zadań ogniowych oceny bardzo dobre. Uwieńczenie ich wysiłku było bezpośrednie trafienie w cel podczas realizacji strzelań bojowych w ramach dnia dostojnych gości 24.06.09r. Strzelania rakietowe obserwował dowódca Wojsk Lądowych gen. broni Waldemar SKRZYPCZAK, który podziękował za włożony w szkolenie trud i pogratulował wszystkim żołnierzom perfekcyjnego wyszkolenia.

Dzień 6 lipca 2009 roku stał się historyczny dla żołnierzy 13 Elbląskiego Pułku Przeciwlotniczego. W tym dniu koszary jednostki opuściło ostatnich 42 żołnierzy służby zasadniczej (z poboru). Od tego dnia 13 epplot przystąpił do uzawodowienia i obsadzenia zwolnionych etatów po żołnierzach służby zasadniczej.

W 2010r. w VI zmianie Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Afganistanie udział brało, trzech żołnierzy pułku: kpt. Robert ZIELIŃSKI, kpt. Arkadiusz KOWALSKI,

st. chor. Dariusz ŻUKOW.

Swoje święto pułk obchodzi corocznie w dniu 1 września.